۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶- سماگلوتاید به کاهش خطر ابتلا به بیماریهای جدی قلبی شناخته شده است. بااینحال، مطالعۀ جدیدی که امروز، پنجشنبه، در مجلهٔEuropean Heart Journal منتشر شده، نشان میدهد که این اثر را نمیتوان بهطور کامل با کاهش وزن بیمارانی که این دارو را مصرف میکنند توضیح داد.
پژوهشگران عوامل خطر شناختهشدهٔ بیماری قلبی، از جمله وزن بدن و دور کمر، را در بیمارانی بررسی کردند که در کارآزمایی بالینی سماگلوتاید برای اضافهوزن و چاقی شرکت داشتند. هرچند خطر ابتلا به بیماری جدی قلبیعروقی در افرادی که سماگلوتاید مصرف میکردند کمتر بود، تغییرات این عوامل خطر فقط نیمی از این کاهش را توضیح میداد.
بهگفتهٔ پژوهشگران، سماگلوتاید ممکن است از راههای دیگری نیز به کاهش بیماری قلبی کمک کند. بنابراین، میتوان آن را دارویی برای پیشگیری از بیماریهای جدی قلبیعروقی دانست؛ نقشی فراتر از کاربرد فعلی آن بهعنوان درمانی برای کاهش وزن.
این مطالعه بر دادههای شرکتکنندگان در یک کارآزمایی بالینی معتبر و بزرگ به نام SELECT استوار است. در این کارآزمایی، با عنوان «اثرات سماگلوتاید بر پیامدهای قلبیعروقی در افراد دارای اضافهوزن یا چاقی»، ۱۷۶۰۴نفر حضور داشتند. نیمی از شرکتکنندگان سماگلوتاید دریافت کردند(دارویی از گروه آگونیستهای گیرندهٔ پپتید -۱شبهگلوکاگون) و نیمی دیگر دارونما دریافت کردند.
پروفسور هلن کولهون از دانشگاه ادینبرو در بریتانیا که این پژوهش را هدایت کرد، گفت: «چندین کارآزمایی بزرگ نشان دادهاند که آگونیستهای گیرندهٔ GLP-1 خطر بیماریهای جدی قلبیعروقی را کاهش میدهند؛ این اثر عمدتاً در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲مشاهده شده است. مطالعۀ SELECT نخستین کارآزمایی بود که نشان داد این داروها میتوانند خطر بیماری قلبیعروقی را در افرادی که دیابت ندارند نیز کاهش دهند. در این مطالعه، دادههای کارآزمایی را بررسی کردیم تا مشخص کنیم آیا کاهش عوامل خطر شناختهشدهٔ قلبیعروقی که در این کارآزمایی مشاهده شد، میتواند کاهش بیماری قلبی را بهطور کامل توضیح دهد یا خیر.»
پژوهشگران تغییرات عواملی مانند وزن بدن، دور کمر و فشار خون را طی دو سال در شرکتکنندگان بررسی کردند. آنها همچنین تغییرات آزمایشهای خون، از جمله کلسترول، و نشانههای دیابت، التهاب و عملکرد کلیه را ارزیابی نمودند. سپس این اطلاعات را با میزان بروز بیماریهای قلبیعروقی، مانند حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی یا مرگ ناشی از بیماری قلبیعروقی، مقایسه کردند.
شرکتکنندگانی که سماگلوتاید دریافت میکردند وزن کم کردند، دور کمرشان کاهش یافت و نتایج آزمایشهای خونشان بهتر شد. بااینحال، وقتی پژوهشگران هر یک از این عوامل را جداگانه و نیز همهٔ آنها را در کنار هم بررسی کردند، نتوانستند کاهش ۲۰درصدی میزان بیماری قلبی در مصرفکنندگان این دارو را بهطور کامل توضیح دهند.
پروفسور کولهون، گفت: «تحلیلهای ما نتوانست با اطمینان، اثر سماگلوتاید بر بیماریهای قلبیعروقی را به عوامل خطر شناختهشده نسبت دهد. چه همهٔ عوامل خطر را با هم بررسی کنیم و چه فقط برخی از آنها را در نظر بگیریم، تغییرات این عوامل نمیتواند بیش از نیمی از کاهش بیماری قلبی را توضیح دهد. این نتایج نشان میدهد که سماگلوتاید را باید دارویی برای کاهش بیماریهای قلبیعروقی نیز در نظر گرفت، نه صرفاً دارویی برای کاهش وزن.ما هنوز نمیدانیم سماگلوتاید از چه راههای دیگری ممکن است از بیماری قلبی پیشگیری کند، اما سازوکارهای احتمالی دیگری مطرح شدهاند. برای نمونه، این دارو ممکن است اثرات ضدالتهابی داشته باشد که عوامل خطر اندازهگیریشده در کارآزمایی بهطور کامل آنها را نشان نمیدهند؛ همچنین ممکن است اثرات مستقیمی بر عضلهٔ قلب یا پوشش داخلی رگهای خونی داشته باشد. برای بررسی کامل سازوکارهای احتمالی دیگرِ اثر سماگلوتاید بر بیماریهای قلبیعروقی، به پژوهشهای بیشتری نیاز داریم.»
پژوهشگران تأکید کردند که حتی با وجود گستردگی این مطالعه، یافتهها بر برآورد خطر تکیه دارند. همچنین بخشی از دورهٔ درمان شرکتکنندگان با همهگیری کووید-۱۹همزمان بود و همهگیری بر گردآوری دادهها اثر گذاشت. پژوهشگران افزودند که برخی از شرکتکنندگان ممکن است به دلایلی غیر از مصرف سماگلوتاید، مثلاً ضعف جسمانی، وزن کم کرده باشند. ضعف جسمانی میتواند بهجای کاهش، خطر بیماری جدی قلبیعروقی را افزایش دهد.
در سرمقالهای همراه با این مقاله، پروفسور سوبود ورما از دانشگاه تورنتو در کانادا و همکارانش نوشتند: «از هر نظر که نگاه کنیم، داستان چشمگیر آگونیستهای گیرندهٔ پپتید 1 شبهگلوکاگون (GLP-1RA) در پزشکی قلبوعروق، داستانی از کشفی اتفاقی بوده است. دو سال پیش در European Heart Journal نوشتیم که مسیر سماگلوتاید نیز نمونهای از همین داستان است: دارویی که برای کاهش قند خون ساخته شد، اما به یکی از چندکارهترین ابزارها برای مقابله با بیماریهای قلبیـمتابولیک، کلیوی و مرتبط با چاقی تبدیل شده است. وقتی یک مولکول میتواند همزمان به بهبود اینهمه مشکل کمک کند، پرسش طبیعی این است: «چطور عمل میکند؟»
نتیجهگیری این مقاله بهدرستی محتاطانه است: تغییرات عوامل خطر شناختهشده نمیتوانند با اطمینان، همهٔ اثرات آگونیستهای گیرندهٔ GLP-1 بر رویدادهای عمدهٔ نامطلوب قلبیعروقی را توضیح دهند.
در مجموع، هرچند اثر چشمگیر سماگلوتاید و آگونیستهای گیرندهٔ GLP-1 بر پیامدهای قلبیـمتابولیک واقعی است، جستوجو برای فهم سازوکارهای زیربنایی آن همچنان ادامه دارد. در نهایت، آگاهی از سازوکار دارو زمانی سودمند است که به ما کمک کند این داروهای ارزشمند را بهتر بهکار ببریم و جان انسانها را نجات دهیم. روشن نبودن کامل سازوکار اثر دارو نباید مانعی برای استفادهٔ درمانی از آن بهمنظور کاهش رویدادهای عروقی باشد.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260923/Semaglutidee28099s-heart-benefits-may-extend-beyond-weight-loss.aspx